برادی کاردی یا ضربان قلب آهسته چیست؟
هنگامی که تعداد تپشهای قلب به ازای هر دقیقه، کمتر از ۶۰ ضربان باشد؛ فرد دچار تپش قلب پایین است. این حالت که در اصطلاح پزشکی برادی کاردی نامیده میشود؛ میتواند با علامت یا بدون علامت رخ دهد. در مواردی که کندی ضربان قلب، شدید باشد؛ برای فرد خطراتی در پی دارد؛ برای مثال، در این وضعیت، اکسیژن و خون کافی به بافتهای بدن نمیرسد.
به همان نسبت نیز گاهی کند شدن ضربان قلب، به معنای بیماری نیست. این حالت، عمدتا در هنگام فعالیتهای بدنی شدید مانند دویدن، به چشم میخورد. در صورت تشدید علائم، بهتر است شخص توسط یک پزشک متخصص قلب و عروق معاینه شود.
به طور کلی، ضربان قلب آهسته را میتوان، به عنوان یک آژیر خطر در نظر گرفت. به این معنا که سیستم الکتریکی قلب، به خوبی کار نمیکند و نیاز به رسیدگی دارد.
ضربان قلب پایین خطرناک چند است؟
ضربان قلب پایین زمانی خطرناک تلقی میشود، که کمتر از ۴۰ ضربه در دقیقه باشد یا با علائمی مانند سرگیجه، ضعف یا تنگی نفس همراه باشد.
برادی کاردی (تپش قلب پایین) چه علائمی دارد؟
در بسیاری از افراد، علائم ضربان قلب آهسته مشاهده نمیشود. به همین دلیل نیز، معمولا خطری آنها را تهدید نکرده و نیاز به درمان ندارند. ورزشکاران و افرادی که فعالیتهای سنگین بدنی دارند؛ در این گروه قرار میگیرند. با این حال، اگر شخص دچار برادی کاردی شدیدتری باشد؛ علائم زیر را تجربه میکند:
• احساس تنگی نفس
• تپش قلب
• احساس گیجی، خستگی و نداشتن تمرکز
• سرگیجه، سبکی سر و سنکوپ
•احساس بیقراری و تحریک پذیری
• آنژین یا درد در قفسه سینه
اینکه علائم برادیکاردی چیست و چگونه ظاهر میشود؛ به نحوه تاثیر آن بر بدن بستگی دارد. در واقع، کند شدن ضربان قلب میتواند؛ هم بر قلب و هم بر مغز تاثیر بگذارد.
در مواردی که خون کافی به مغز نرسد؛ فرد دچار گیجی، مشکل حافظه و تحریکپذیری خواهد شد؛ اما هنگامی که ضربان قلب پایین، ماهیچه قلب را تحت تاثیر قرار دهد؛ فرد دچار آنژین، سنکوپ یا احساس خستگی و تنگی نفس خواهد شد.
علت برادی کاردی چیست؟
دلایل متعددی وجود دارند، که فرد به اختلال ضربان قلب آهسته مبتلا میشود. از مهمترین دلایلی که ممکن است؛ منجر به ضربان قلب پایین گردد؛ میتوان به موارد زیر اشاره نمود:
1. کم شدن مقدار الکترولیتهای خاص، مانند پتاسیم، کلسیم و منیزیم
2. ابتلا به بیاشتهایی عصبی، که یکی از علل اصلی براديكاردي به حساب میآید.
3. بروز التهاب در ماهیچه قلب، کیسه پریکاردی (کیسه نگهدارنده قلب) یا پوشش داخلی قلب.
4. ابتلا به انواع عفونت، مانند عفونتهای گلودرد که میتوانند، به دریچههای قلب آسیب وارد کنند.
5. تب روماتیسمی و بیماری روماتیسم قلبی، که این بیماری در نهایت منجر به روماتیسم قلبی میشود
6. بیماری «لایم» که در اثر باکتریهای حاصل از نیش کنه به وجود میآید.
7. بیماری «شاگاس»، که مانند بیماری لایم عمل کرده و از نیش حشرات خونخوار ایجاد میگردد.
8. بلوک قلبی، که در اثر ایجاد وقفه در سیستم الکتریکی قلب رخ میدهد.
9. سندروم «سینوس بیمار» که با ایجاد اختلال در عملکرد گره سینوسی دهلیزی به وجود میآید.
10. داروهایی مثل مسدودکنندههای کانال کلسیم و مسدودکنندههای بتا، داروهای افسردگی و ضد آریتمی.
11. مصرف مواد مخدر مانند حشیش.
12. جراحی قلب با هدف ترمیم بیماریهای مادرزادی قلب، ترمیم یا تعویض.
13. رادیوتراپی یا پرتو درمانی که دارای تشعشع هستند.
علل ضربان قلب آهسته که در بالا بیان شدند؛ از جمله دلایل اصلی به حساب میآیند. با این حال، وجود برخی شرایط خاص نیز میتواند؛ علت ضربان قلب پایین هستند؛ که در ادامه معرفی میشوند.
«حمله قلبی»، «بیماری عروق کرونر»، «روماتیسم مفصلی»، «کاهش شدید دمای بدن یا هیپوترمی»، «آپنه خواب» و «کمکاری تیروئید» علل متفرقهای هستند، که میتوانند منجر به برادیکاردی شوند.
تفاوت برادی کاردی با تاکی کاردی چیست؟
ضربان قلب آهسته یا برادیکاردی، درست در مقابل «تاکی کاردی» قرار میگیرد. اگر تعداد تپشهای قلب از ۶۰ ضربان در دقیقه کمتر باشد؛ فرد به برادیکاردی مبتلا است؛ اما اگر تعداد ضربان قلب به بیش از ۱۰۰ تپش در دقیقه برسد؛ شخص به تاکیکاردی دچار است؛ یعنی شدت ضربان قلب بسیار بیشتر از حالت عادی خواهد بود.
درمانهایی که برای برادیکاردی و تاکی کاردی در نظر گرفته میشوند؛ متفاوت هستند. برای تشخیص هر یک از این موارد، بیمار باید تحت معاینه فیزیکی قرار گرفته و نوار قلب تهیه کند.
فاکتورهای خطر برای ابتلا به ضربان قلب آهسته
یکی از سوالات مهمی که درباره ضربان قلب آهسته وجود دارد؛ این است که چه کسانی به این اختلال مبتلا میگردند. در پاسخ باید گفت، که هر فرد در هر سنی میتواند؛ با مشکل تپش قلب پایین مواجه شود.
با این حال، افرادی که در سنین بالای ۶۵ سال هستند؛ بیش از دیگران در معرض این بیماری قرار دارند. جوانان و کودکان با احتمال کمتری، به اختلال ضربان قلب پایین مبتلا خواهند شد. البته وجود شرایط ژنتیکی یا مادرزادی، ابتلا به اختلال براديكاردي را اجتنابناپذیر میکند.
گاهی فرد، بیماریهای خاصی را از والدین خود به ارث میبرد یا اینکه به هر دلیلی، شخص باید از داروهای خاصی استفاده کند. در این صورت نیز ممکن است؛ اختلال برادی کاردی بروز نماید. ناگفته نماند، که آسیب به قفسه سینه و یا وجود مشکلات تغذیهای میتواند؛ باعث کندی ضربان قلب گردد.
تشخیص ضربان قلب پایین چگونه انجام میشود؟
هر فردی باید پس از مشاهدۀ علائم اولیه، مانند درد قفسه سینه، باید به پزشک متخصص قلب و عروق مراجعه کند. مخصوصا اگر در هنگام ورزش کردن، آنژین با احساس تنگی نفس همراه گردد.
پزشک در ابتدای کار، معاینات فیزیکی دقیقی را انجام میدهد. در نهایت، شخص باید تستها و آزمایشهای زیر را نیز به پزشک ارائه دهد. پزشک میتواند؛ با استفاده از ابزارهای نمایشگر ضربان قلب، معاینه دقیقتری انجام دهد:
• نوار قلب یا الکتروکاردیوگرام
• هولتر مانیتورینگ
• تست ورزش
• تست تیلت
• آزمایش اندازهگیری سطح الکترولیت
• آزمایش تیروئید
• آزمایش وجود تروپونین در خون
• تست خواب
برای درمان ضربان قلب آهسته چه باید کرد؟
هنگامی که علائم ضربان قلب آهسته شدید باشند؛ پزشک روشهای درمانی تخصصی را در پیش میگیرد. این مژده را به شما بدهیم، که تپش قلب پایین، قابل درمان بوده و مشکلاتی برای بیمار به وجود نمیآورد.
در صورتی که یک عامل خاص، مانند مصرف نوعی دارو، باعث برادیکاردی شده است؛ حذف یا جایگزینی آن عامل به درمان ضربان قلب آهسته کمک میکند.
در حالت کلی، از روشهای «دارودرمانی با استفاده از آتروپین»، «دستگاه ضربانساز موقت»، «ضربانساز دائمی (پیس میکر)» و «جراحی» برای درمان برادیکاردی استفاده میشود.
آیا میتوان از کند شدن ضربان قلب جلوگیری کرد؟
پیش از این درباره فاکتورهای خطر ضربان قلب آهسته صحبت کردیم. دیدیم که در برخی موارد، ژنتیک و عوامل غیرقابل تغییر دیگر، منجر به کند شدن ضربان قلب میشوند.
در چنین مواردی، نمیتوان از بروز تپش قلب پایین جلوگیری کرد. با این حال، هرگاه ضربان قلب آهسته از یک عامل تغییرپذیر به وجود آید؛ قابل پیشگیری خواهد بود.
مهمترین عوامل قابل تغییر را در ادامه نام میبریم:
1. مصرف هرگونه مواد مخدر مانند حشیش
2. استفاده از داروهای ضد افسردگی به صورت خودسرانه
3. درمان سریع عفونتهای باکتریایی
4. درمان تخصصی بیاشتهایی عصبی
قبل از مراجعه به پزشک متخصص چه کنیم؟
برای بررسی ضربان قلب آهسته بهتر است؛ برخی اقدامات را قبل از مراجعه به پزشک متخصص انجام دهیم؛ برای مثال، شما میتوانید ضربان قلب خود را با دقت اندازه بگیرید. اندازهگیری صحیح تعداد تپشهای قلب میتواند؛ هرگونه ابهامی را برطرف نماید.
تمامی علائمی را که به تازگی تجربه کردهاید؛ یادداشت کرده و با پزشکتان در میان بگذارید. حتی اگر فکر میکنید که علائم ایجاد شده، ربطی به سلامت قلبتان ندارد.
اگر از داروهای خاصی استفاده میکنید نیز، حتما نام و نحوه مصرف را برای پزشک خود تشریح کنید. رعایت یک سبک زندگی کارآمد، برای داشتن قلبی سالم، الزامی است. برخورداری از برنامۀ تغذیۀ صحیح و داشتن فعالیت بدنی کافی، تاثیر بسزایی بر سلامت قلب شما خواهد داشت.
برای درمان ضربان قلب آهسته چه کنیم؟
بدون شک اولین گام برای درمان برادی کاردی یا ضربان قلب آهسته، مراجعه به یک پزشک متخصص قلب و عروق است. تجربۀ پزشک، نقش بسزایی در تشخیص زودهنگام و درمان بیمار دارد. بنابراین بهتر است؛ قبل از مراجعه به پزشک متخصص قلب، بررسی کافی دربارۀ وی داشته باشید
تهيه و تنظيم: مشاركش